Hmanthlak Thiam Photographer nih Dawh Tak tak i Hakha Khuapi Hman a Thlakmi Pawl

Hakha khuapi dawh tak tak i lakmi hmanthlak pawl hi na zoh bal maw? Hi hmanthlak hi Storgaard Photography hna nih an thlakmi an si. Hakha khuapi hmanthlak vialte lak ah aa dawhbik hmanthlak pawl an si men lai. Hmanthlak ning hi aa dawh kho tak tak. Hi hmanthlak hi Hakha hmanthlak vialte lak ah aa dawh bik a si lai. Hakha khuapi hmanthlak zoh pah in Hakha khuathar tlaknak kong hi van rel pah.

Hakha Khuathar Tlaknak Kong

Halkha, Zathang bawi, hrinthlak lakah, THAI CIN le LIAN NAWL cu, Hakha pi lakah, mifim bik, miral ttha bik, mipuarthau bik an rak si I, khuahra kip an chim hna I,khuakhenlu he an tlung tawn an rak ti hna. Lian Nawn cu a puarthautuk I, an hna a dawh hna, an lu a cumh hna, an rak ti. Phun dang le hring dang chim loin, anmah Zathang hrin lila hmanh a hual hna lo, an rak ti. Cuticun, mi kip um thiam loin a tuah hna I, kawl zongah an pem len, an rak ti.

Voi khat ah, Hakha pi in kawl ah ramhran ah an rak kal I, Khenglawt, Ciapa chungpa, Hreng Kil fale ZA THAWNG le THIH DAWH nih, sal pakhat veve an tlaih hna. A dang cu an lawngin an kir dih, an rak ti. Halkha an tlun ni ah cun, Halkha pi nih haukapi in an don hna I, an pa Hreng Kil nih vawhla aa thawh. A vawhla cu “ aho fa dah maw e, chuah hauhnar lung a ker cu e, keimah fa dah ngai dong lang e, cawmkhuang I lak in e…aw…!

Liang Nawn cu a lawng I a kir caah, a ning a zak I, Hreng Kil hna cu a dawh an rak ti. Khenglawt chung vialte cu an thin a runh han I, “ Lian Nawn cu kan lehrulh ahcun Khenglawt le Zathang hrin vialte kan I that dih lai I, pi le pu, tu le fa, kan I hngal ti lai lo,” an ti i Lian Nawn nih a theih i, a meithal aa lak I innlamfanh a zalh hna. Hreng Kil le a fapa, Za Thawng Le Thih Dawh nih, tual I a rung ttum tikah, kan kah lai, an ti I innka chak le thlang in meithal he an rak bawh ve.

Cu thawng cu Hakha pi nih an theih hna I, Lian Nawn cu, “ Na fanh hna ahcun, an tual chung na tlak ah ril ko an in kah lai, Lian Nawn cu, “ Na fanh hna ahcun, an tual chung na tlak ah ril ko an in kah lai, innchung in an in bawh ko, alak ah an thi men lai,” tiah an chimh I inn ah an ttinpi.

Ni khat ah, Hakha cu an khuapi in an I pum I khua an rak khang. Lian Nawn nih cun, Hakha cu um thiam loin a tuah hna caah, Lian Nawn hi, zeitindah kan tuah lai, kan tuar ti hin lo, tiah an ti I an rak I pum. Cu thawng cu Lian Nawn nih a theih hna I puan senpi aa aih I an I pumhnak a langhnak bo in, a dir I, “ Ral nih an kan hranh e, ral nih an kan hranh e,” tiah a au I, a puan senpi cu a zam hnawh hna. Puan senpi an hmuh cun, ral puan ah an rel I, aa pummi hna cu an dihlak in an zam dih.

Voi kahat cu chunhthahnak ah, Lian Nawn nih Sangpi chung bawi Za Hmung hna a dawh. Sangpi chung vialte cu an thin a tuar ti lo I Lian Nawn hi a lu kan hloh ko cang lai, an ti I khua an rak khang. Thang Ding hrin vialte kan kawh hna lai an ti I Vuangtu bawi, Al Bik cu a mitthi le a lalang he an tlung I, Za Hmung in ahcun, Za Hmung in ahcun, Thang Ding Hrin vialte cu an rak I pum.

Cu thawng cu, Lian Nawn nih a theih I, a sal nute cu a thli in va kal law, an bi ava ngai tuah hna zei khua dah an khan hnga, tiah a thlah. A salnute ih cun a kal I a thli in an bia cu a va ngaih hna. Cu lio ah cun Al Bik nih, “ ka u, khui hi na hna cu ka zoh tuah lai.” Tiah a ti I Za Hmung hnakhaw cu a zoh. Al Bik nih cun a thawh I, “ ka u, na hna cu, fakpi cat a si lo, a thchuak men pei a si ko hi, hi ruangah hin , Lian Nawn lu kan hloh ah cun a ttha lai lo, Hakha cu, khukhen, khenkua nan ngei I, innpil chim ah, tithawl hul loin pei nan kal tawn cu, Lian Nawn lu kan hloh ahcun ahodah Hakha a kilveng kho lai, nan biakmi Rung le Met tal an hna a tla hnga maw, vanni aa let te ko lai,” tiah a ti hna. Cu Al Bik biachim cu, Lian Nawn salnute nih a theih hna I, Lian Nawn cu a va chimh, cu khua an rak khan lioah cun . Lian nawn cu, a puankipi Meithal dong thum he kandap ah a kai I a rak bawh hna.

A salnute bia a theih cun, kandap cung cun a ttum I, tual ah a meithal cu, khu ruangmang in a thlah I, vawhla a thlorh, THANG DING hrin vialte cu, Al Bik bia an theih cun, Lian Nawn cu thah loin si ko she, tiah bia an chah. A thaizing ah Al Bik cu a mitthi le a lalang he cun an khua leiah kir an zal I, Lian Nawn nih lam in a bawhter hna I , Al Bik cu a inn ah an kirpi I, zu a dah. Siapi a thah. Nangmah nih n aka nunh, tiah a ti I, a rangtum ttha bik laksawng ah a pek.

Lian Nawn cu Al Bik nih a khamh hnu cun, a lung a tthawng chinchin I Hakha pi cu a duh tawk in a hrem in a hrem chin hna. Lo an thawh tik zongah, mi ram ti lo mah ram ti lo, ramnga a duh tawk in a lak hna I, khuasa thiam loin a tuah hna. Ramnga a pe kho lo cu, an chaw a duh tawk in, a tlaih hna. Cu ti I a tuah hna caah cun mi tampi kawl ah an pem. Kawl pem a zalmi hna cu, Hakha pi nih an rak thlauh len hna i hla zongin an rak hloi len hna.

An hla cu, “Buh zuan nan tam kawl tam leiah e, cangngal bantawhram put in, Rungcun khuate kan siang hin lo e,” kawl pem a zalmi hna nih cun, hla in an rak leh ve hna. An hla cu, “ Buh zuan lem ah kan kal thai lo e, Lian Nawn ramnga ruangah maw ar bang kan vai kawl ram leiah e,” tiah an rak leh hna. Cuticun, Lian Nawn nih Hakha pi cu a hrem hna I, Darkhuah chungpa, Ro Kual nih, “ Khuathar kan tla lai, khuathar kan tlak lo ahcun Lian Nawn hi kan nawn sual awk lai,” tiah a ti hna. Ro Kual cu Hakha pi nih khuathar tlak cu an thlauh len nain an thlauh khawh lo caah, vokthau in sathalhma an dawh.

Sathalhma dawh a sullam cu, khuadang pem le kal thlauhnak ah, chiatserh thlacamnak I sathah a si. Cutucun an thloh len nain a duh lo caah, “ A si ahcun, tu hnuah maw, khua ka sa kho lo, tiah rak kir tthan lai ci, na kir tthan ahcun voksathau hna bang fawhna luan lai,” tiah chiat an serh. Ro Kual nih cun khuathar kho a rak tlak I Darkhuah chung a unau le Khenglawt Bawmpa chung le Ciapa chung le Thlaceu chung, Nguntual chung, Cinzahle Lailung chung nih, an rak zulh, Darkhuah chung cu, Conglul hrin lawng khuahlun ah cun an rak tang.

Hakha khuathar cu, chiatserh biakamnak sathalhma dawh tuah hnu I, tlakmi a si caah ahohmanh khuahlun ah an rak kir ngam ti lo. Khuahlun I vangeih zong an rak ttih. Khuathar tlangval tu nih khuahlun ngaknu an rak tthit deuh hna. Cuticun saupi an um hnuah, Nguntual chungpa, Lian Dun cu Khuahlun ah a kir tthan. Khuahlun I an um hnuah, Lian Dun cu bawite bawi aa zal I, zinvok a that. A zinvok thahnak voksathau hang ahcun a fapa a bur I a thi, an rak ti. Halkhapi nih chuatserh biakamnak a lonh caah an thi, tiah an rak sonhtarh hna.

Khuathar an tlak hnuah cun, Ro kual nih a fanu  le zong, Khuahlun ah va ngeihter a duh hna lo. Khua dang bawi tu a vatter hna I, chaw le va tampi an rak man. Ro kual cu duhsah tein a hungcho lengmang I, khuathar khua ah tthawngbik le minthang bik ah a cang. Laiphung in sunparnak a tlinh. Khuang voi sarih a cawi. Fanu voi nga a ah. Cakei voi nga a fim.

Ro Kual cu sakap ngai a si I, fung lawngte hmanh titta nel ah tan kua a kap an rak ti. Cuticun Darkhuah chung cu, an hungcho I miralttha, minthang ah an rak cang. Mar ram zongah an kal I sal zong an va tlaih tawn hna. Cucaah cun, Khuahlun zong nih hla an rak phuah hna. An hla cu, “ Hei zoh u law Khuahlun Farhrual zing cicial, a khin dah ngai, THANGHLIANG, RO KUAL le TIN HRANG, ralttha um ti hna,” tiah an rak phuah hna. A hnuah Mar nih cun kan phu kan hlam ve lai, an ti I Hakha cu an rak fuh hna. Tanttim inberh ah, kan nam hna lai, an ti I khuafo lam le Thlantlang lama ttilh lio caah a si I kuhthing cu thingro ah an rel.

Kuhthing ngei cu an khiah tikah an khiak kho lo. Khua muih hnuah, mingiathlaitu an rak thlah hna. Haukapi phak hlan lamthlang ah, Marpa pakhat cu , a ek, eknak ah, thahau nih a tawka ah a duah I, “ Hakha hi tei khawh awk an si lai lo, an thing le an ram hmanh celh an si lo,” tiah atu chan tiang ti lan a si.

Hakha Khuathar an tlak hnuah Ro Kual fapa Ni Lung nih khuahlun Sangte chung bawi, Lian Nawn farnu Dar Men a tthit. Lian Nawn cu Nupi tthit a za ve cang I, Khuahlun Sangpi chung bawi sinah a kal I, “ Zokhua bawi fanu tthi hna ning law nan hna a tla hnga aw,” tiah ruahnak a va hal hna.

Sangpi chung bawi nih cun,j “Khuathar Darkhuah chung bawi va hal hna law, kan in thei lai lo, an ti ahucn kanmah zong nih kan in thlei ve lai lo,” tiah an rakleh. Khuathar ah a va kal I, a far Dar Men va, Ni Lung le a nau Sai Lo cu, “ Zokhua bawi fanu tthi ning law, nan ka thei hnga maw,” tiah a va hal ve hna. Ni Lung le Sai Lo nih cun j, “ kan in thlei lai lo va tthi ko,” tiah bia an rak leh. Cucaah cun, Lian Nawn nih, Zokhua, Khengmual bawi fanu, Men Zing cu a rak tthit.

Ni Lung le Dar Men cu khuangcawi an zal I, thlacamnak siahri tlaih ah cun Lian Nawn cu a puan aa siangsih I, tual ah a vat tum. Ni Lung nih cun a thawh I, “ Lian Nawn, zeidah na tuah lai, tual I na ttum,” tiah a ti I, Lian Nawn nih cun, “ Cangpin zong amah kong pei a zulh cu, Saphai zong amah lam pei a zulh cu, zeitindah ka siahri cu na tlaih hnga, thor pei na tthit cu, ka siahri na tlai kho.” Tiah a ti I,Lian Nawn cu siahri an tlaihter lo.

Lian Nawn cu a ning a zak tuk lengah mi hmai a khap ti lo I a thin tu a hung. Cucaah, inn chungah a va lut I, a farnu Dar Men cu, “Nan ka thlei hrimhrim, na hna kan dawh lai,” tiah zan khuadei thlacam thiam loin a tuah hna, ti a si. Ni Lung nih cun a tawh I, “Lian Nawn na zang vanttha, ka bawikun thiang ko rih seh, na hmuh te lai,” tiah a ti I, Lian Nawn cu a ttin an ti.

Ni Lung nih an bawkun a thian in, an salle rual  le unau vialte a pumh hna I zanah khua an khang, An salle cu, “ Lian Nawn hna nan at ngam laimaw,” tiah a hal hna. An salle nih cun, “ Lian Nawn cu, tual parbo ah ra seh, tiah ka  auh lai I, a hna cu kan ah ko lai,” tiah a ti, Ni Lung te tualpar ahcun tikhor a um I, Ni Lung te chiarthla cun a kal I, an khuakhanmi bia vialte cu a theih dih hna.

Cu minute nih cun khuahlun ah a va kal in, an khuakhanmi bia vialte cu, thlangum Khenglawt Vanpa chung bawi a va chimh. Khenglawt, Vanpa chungpa nih cun Khuathar Darkhuah chung bawi khuakhanmi bia vialte cu Lian Nawn cu a va chimh chin. Lian Nawn nih cun vok a thah I, a inn chungah, a salle rual he sathluak an ei hnuah, chimthlang lei khua ah an kal I, chimthlang lei khua vialte cu an tlerh hna I, sakhuah le rawlrel an ei hna, Kum thum tiang khuate vialte cu an uk hna.

Cu hnuah cun, Lian Nawn le a salle rual cu, Halkha ah an kir I, Hauka in, “Naisailo, Lian Nawn ka tlung cang, khuate sawmthum he fawh ka tlun e,” tiah vawhla aa thawhi, a min aa chal. Cu thawng cu Khuathar Darkhuah chung nih an theih I, “ Lian Nawn cu, ra seh siapa in kan rem lai, tiah mi an thlah hna. Lian Nawn cu, Khuathar ah cun a kal I siapi in an rak rem I, cu hnu cun dai tein an um. (Ps.Wunna Kyaw Htin Pu Ngun To (2007) chung in lak mi a si.)

Photo Credit: Storgaard Photography

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *