Saya Sang Hre Nih Salai Lungthlitum A Ti Ning Hi A Luan Deuh Ko!!

Note: Hi kong hi Chin Mi tampi nih theih kan herh caah tiah ka van langhter. Tulio hi  Kawlram in Australia ram ah Sianginn kai ruah i a phanmi pawl kong hi a buai ngai. Hibantuk lam in Australia ah na chungle kalter na duh ahcun hi kong hi naa fiang cikcek ta a hau. Australia i a khuasa Pu Sang Hre nih Tulio hi  Kawlram in Australia ram ah Sianginn kai ruah i a phanmi pawl kong hi ti hin a rak langhter. Cun a tanglei ah Salai Lungthlitum nih lehnak a tuah than. Fak tak tak in lehnak an i tuah.

 Pu Sang Hre tialmi:- Tulio Kawlram in Australia ah holh cawn le Certificate kai ding ah ai tim mi nih theih bak ding. (Nan ret lo ding hi a tha bik) 

Nizaan ah CBN hruainak in kawlram lei in sianginn kai a ra mi hna kong biaruahnak ah an ka sawm ve caah ka tal pi hna. An biachim le an sining tam deuh ka hlet tikah Australia hi sianginn kai taktak ding in ra lem loin riantuan ding le PR sok ding ruahnak sang taktak (very high expectation) he an rak ra.

Tuan deuh zongah zapi ruah awk ding in ka tial cang nain Australia cu ret ve duh tuk ruang le ahman lo mi information pek ruangah Ni hin ni tiang ah minung 86 an phan cang. Laitlang nu le pa hna le Australia khuasa nu pa hna khua hi fak taktak in nan ruah ding a si. Cathiam lo le thiamnak a ngei lo mi nih PR (permanent residence) sok khawh a si lo ning zong hi Australia um ko mi nu le pa tampi nih kan theih kho bak rih lo.

Cucaah, atanglei thil pawl hi ruat ta cikcek dih hnu ah Australia ret ding hi ka tlak maw tlak lo asiloah unau chungkhat le miphun caah hna hnok hna ka si sual lai maw ti zong ruah hmasa a hau. Mah kong hi an harsat ning le an sining hi a lian tuk cang caah Melbourne Nitlaklei Khrihfabuu pakhat nih cun an kong zong an ceih cang hna. A phancang mi kan nau le chung in mah le mah hmanh thah a ngam mi zong an um cang tiah an ka chimh.

Theih bak ding!
Nu le pa, unau rum mi. Na school fee an:-

  1. Liam piak kho tu le na thutdirnak an zoh kho tu an um ahcun rak ra ko.
  2.  Rian ka tuan pah lai le ka school fees zong ka liam khawh ko lai ti ruahnak na ngeih ahcun na palh lai. Illegal in thi deng rian na tuan hau lai. Thideng in illegal rian na tuan ahcun na sianginn kai ding mi Certificate III hmanh tha tein na thiam khawh lai zumh a
    um loh. Diploma cu chim rih loin mu!
  3. Permanent Resident sok khonak ding tiang in nan sianginn kai mi le skills (thiamnak) nih a tlinh ding a har tuk hringhren.
  4. Aphan cia hmanh tlun a duh bak mi an um cang. Rian zong i hmuh lo cang ahcun train ciknak le bus ciknak man hmanh a ngei lo mi dirhmun ah an um. Aphan cia mi pawl hi Nizaan an biachim mi zok tikah zei information hmanh an rak thei lo. 5. Lai mi mah kal umnak hi an tuah ti nan theih
    hna ahcun Qualified Education Agents Councillor (QEAC) license an ngei maw ngei lo nan hlet ta hna lai. License ngei loin midang agents riantuantti mi an um i mah agency he a miaknak cheu ding phun rian tuan mi an um sual ahcun Ombudsman ah online in report tuah khawh a si. Licensed a ngei lo mi nih ning le cang loin an cawlcangh sual ahcun an rammi sinak (Citizenship) ca tiang tih a nung kho. Licensed tha tein a ngei mi nih cun a license kha mi a piah peng ding le a pek peng ding a rian a si. 6. Cucaah, hi tluk harnak an ton cuahmah ko mi ah mi do cawi le kumkhat ahcun Ting 100 cu Australia na phak cun na cham khawh hrimhrim ti mi lungput he Australia ret nan i timh lo ding hi a biapi tuk. Aphan cia mi hal hna uh law innhlan le ei din kongah an chungkhat maw silo an unau le te nih tuanvo an lak mi hna dah ti lo a hohmanh ai ngai
    chih lo mi an um lai lo. An kai mi le general English thlaruk caah bak ah AUD $ 7,000
    hrawng dih bak in an kai chap rih. Mah bantuk hi cu Lai miphun caah a si hrim lo.
    7. Tuluk, Japan le Korea miphun he hna Chin mi hi kan i tahchun lo ding a biapi tuk. Kan
    dirhmun le ka sining hi van le vawilei tluk in ai thlau mi kan si.8. Mah le mah ithahnak tiang a chuak kho mi thil a si caah a si kho mi, a rum mi le cathiam holh thiam dah ti lo cu mi do cawi
    chawm in maw atu kan nau le bantuk hin maw ret hna rak i tim sual ve lai ci. 9. Communities hruaitu hna le Khrihfa hruaitu hna hmanh nih mah hi cu thin phang a si cang tiah an ruah cang.

Salai Lungthlitum Tialmi tiallmi.

Australia ah phaisa ting 120 hrawng menmen dih in cacawn ding kal khawh khi tulio Laimi caah suikhor hmuh bantuk a si tiah ka ruah, mino nih tlolh bak lo ding lamtha a si.

A kal ciami cheukhat le fim ai cuhmi cheukhat nih a that lonak an chimmi khi zum hrimhrim hlah u, Australia phak hnu in kan harsa a timi khi cu an thathut tuk bia a si. Fim ahcun ningzah tuk awk lei a si. Mi an hnahchuah ca zong ah a si tiah ka ruah. Ngiat hmanh u, anmah an unau le chungkhat cu an kalter kohna lai.

Australia bantuk ramtha ah i nautat lo ahcun rian a tam tuk. Rian tha ngah lo zong ah lo kal, inn thianh le restaurant khengtawl ding tor le cheng a um. Mahbantuk rian hi cash in pek khawh a si caah huam zat tuan khawh a si, phan awk a um lo. I nautat le thathut belte ahcun rian a har ve.

Mi i chuah khawhnak ding ah cun fel le teimak a hau, i nautatnak lungput ngeih bak lo ding. Ka harsa tiin mizapi hmai ah Australia phaktertu agent zong a buai hnawh i a thangchiattu ka hawipa lila zong nih zarhkhat ninga rian ka tuan a ti, nikhat ah $150 ngah ahcun thlakhat ah $3,000 a ngah khawh. Kum khat ahcun $36,000 tiang a ngah khawh.

Inn man le eiman cu a fak, nain room pakhat zong hawile he i hrawm khawh a si ko. Hawile he i hrawm ahcun tampi a dihmi a si lo. Cun, harsat deuh caan ah i dor khawhnak Laimi tampi kan um fawn ko. Kei London sianginn ka kai ah riantuannak nawl ka ngei lo, nain kai manh caan poah ah nautat lo tein ka ngahmi rian poah ka tuan i keimah tein MBA ka kai chung kai cawm khawh hlei ah DBA(Doctor of Business Administration) kainak sianginn man zong ka liam chih khawh. Riantuannak nawl ka ngei lo buin sianginn khar caan ah cun zarhkhat suimilam 60 hna ka tuan ko.

Japan le Korea zong ai dang lo, teima tein sianginn kai pah rian a tuanmi cu phaisa ting za in an kir. Nain, thathumi zaran cu kum 4 hnu an kir zong ah phaisa ting khat loin an kir ve ko.

Pu Sang Hre nih Salai Lungthlitum cu fak tak tak lehnak a tuah.

To Salai Lung Thli Tum,

Australia ah English holh cawn le Certificate kai ding ah a ra mi hna le community upa kong na catial mi hi tha tein khuaruah buin na tial mi hna a si maw?

Fact checking le lehnak
*************************
1. UK education system le Australian education system hi a buak tlak in ai khat pah. Zarh khat ah nazii 20 lawng an ngei. Nangmah zong legal tein Full-time in rian tuan nak a ngei mi na si lai kan zum lo. England in Master Degree pipi a ra mi hmanh Australia ah lo lawng te an kal khi nangmah nih cun na theih khawh lai kan zum lo.

2. Mi tha thu ti hna in na tial mi hi khuaruah har na si. A rak phan mi khi riantuan ding le PR sok ding lawng te ai tim mi an si. Mi catial zong tha tein a re lo mi na si bak hih. Laitlang tein an pek mi information ah rian duh tawk in nan tuan kho. Fawi tein PR nan sok kho an ti tik hna ah an i zumh dih. An phan le rian hmuh cu chim lo. Lo kal awk hmanh tha tein an i hmuh kho lo.

3. Community upa minung zei zah dah an chawnh hna le bomh an hal hna ka theih lo.
CBN nih bomh an ka halnak zong a sau pah. Australia sining theih loin a ra mi an buaituk
cang caah le an dirhmun hi tih a nun pah cang caah biaruahnak tuah an timh. Mah cu zapi ca’h thil tha a si. Cucaah, hlan ken tein sawm mi cu respect ka pek hna caah ka kal ve. CBN an LIVE thlah mi hna na zok el maw? University pakhat a kai mi nih zei mit in dah na zoh le ca hna na rel ve? Australia kongkau cu kan theih caah bia kan chim ngam ve. Kan umlonak ram kong kan i thlak ngam lo.

4. Mebourne Nitlaklei Community upa le Khrihfabuu upa hna nih an tuar bik. Mah le mah thah tiang a chuak cang mi hna hi maw Australia phak cu sui khur cawh bantuk na ti ngam rih? An rak theih mi le practical an sining nih a tlinh ti lo ruangah mah thil tiang a chuaknak a si. Mah a kan hruaitu hna khi fim a cuh mi an um lo. An lau cang. An khuaruah a har cang.

5. A phan mi nih le an sianginn kainak kong hmanh tlamtling information pek an si lo kha
nai ten lawng in a lang ko khah. Theih nai tim ve dek maw?

6.  Social media cungah chim awk tha lo mi thil tam pi a um rih ti hi na theih awk a si.

7. Na sianginn kai hi ralkap tlak in maw na tlak ti tiang a ka ruah ter. Critique pakhat hmanh
ngei loin reasoning zong tuah loin catial hi sianginn kai lo mi thaisawh thai in catial he a
lo.

8. UK na sianginn kai nak ah kan in lomh pi. Online website cathur hawm tial chom in
tangka tampi ruh nai timh ti cu Lai mi nih theih dih a si ko. Atu cu nai remh deuh ngai
cang ruah. Rian zong cu na si khawh tawk in na tuan lai kan zumh. Asinain, hi tiang tiang a
phan ding cu kan i zum bak lo nain.

8. Hi tluk mah le mah hmanh thah a ngam cang mi dirhmun in an um lio ah Australia
Ting 150 kal cu suikhur cawk bantuk ti hna hi ca na tial ti lo ah a tha. A phan mi nih bomh
hal in le ca tete an ka kuat mi hi rel ve law atu na catial mi khi na delete colh ka zumh.

9. Thil fak piin a buai hlan ah kham kan duh. Australia media tiang kan chuah lo ding hi
kan duh. Asinain, nangmah bantuk minung forhfialnak an zulh ahcun kan duh lo zongah
kan tong hrimhrim te lai.

10. Kan catial mi khi tha tein critique le analyse
zong tuah ta ve. Sianginn kai a rak ra mi hna kir a duh mi pawl le ai ngaichih mi pawl hna
interview tuah dih hnu le cuai thlai dih hnu ah ca na tial ah a tha bik.

11. Na catial mi zok ah a thurhnawm mi politik celh ai tim mi na lo hi. Aluancia website na
rak ser ka na catial pawl zia chuah na timh rua hi. Na umnak hmun paoh ah thiltha
le dinnak hi na tenh ding a si. Zei hmanh na thei huaha lo mi Facebook cung hna in mi
challenge hlah law a tha bik. Chin miphun kar lak ah virus na si lo ding zong kan in duh
piak.

Salai Lungthlitum nih hi ti hin a langhter than

Australia phak tikah lam tampi a um:

1. Kum 3 chung na visa ah English tha tein na cawn i na thiammi rian pakhatkhat a um ahcun PR(permanent residency) sawk khawh a si.

2. University zong ah sianginn peh khawh a si rih. Kum thum chung phaisa nai khawn i English biatak tein na cawn ahcun peh khawh tuk a si.

3. Refugee/Asylum na sawk khawh rih. Sihni nai hlan lai, zumh a tlakmi case na ser a hau. Chinmi cu Australia cozah nih ralzam ah a cohlan ciami kan si, ka kir ngam lo ti ahcun hramhram in kirter nak ding lam a tlawm.

4. Australia ah refugee in a phanmi Lai nungak le tlangval an tampi. Nupi or va ngeih khawh a si.

Visa lo overstay in um khawh a si fawn. Australia bantuk ram tha ah police nih aruang um loin ‘khawi na visa?’ tiin hal khawh a si lo. Sualnak na tuah lo ahcun kum tam tuk um khawh a si. Boss nih zumh a tlak an in ti ahcun cozah theihter loin cash in rian an in tuanter ko lai, fel le teimak belte a hau.

Refugee in Australia a phanmi Laimi tampi khi sianginn an kai hmasa, cozah bawmhnak an ngah caah rian tuan an ngah lo. Nain, a thli tein rian an tuan dih ngawt. Chim duhmi cu ai zuammi caah cun cash in pekmi rian a tampi ko.

Malay le Delhi refugee sinak in ramtha phak a har cang, nain tulio $11,000 hrawng dih in Australia kal khawhnak hi Chinmi caah lam tha taktak ai ong thanmi a si. Chin mino tampi an phak khawh ding a biapi tuk hringhran.

A cunglei ahkhin no. 8 nak khi nan zoh ahcun Saya Sang Hre nih a ti ning khi a fak deuh vak. Mi tampi zong nih an ti cio. Saya Sang Hre hi miphun dawmi asi i a cunglei a chimmi zong a hman tuk ve. Keizong ka pom ko. Asinain no. 8 i a tining khi cu pasal pakhat nihcun ti ding asi lo. Bia i al asi zongah subject te chim ko ding. Personal tukin a chim i Lungthlitum ca zongah a fak ngai lai. Bia hi kan i ralrin a hau deuh ko.

Credit: Sang Hre & Salai Lungthlitum Facebook

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *